شیوه معماری آذری

گنبد کبود (مراغه)

شیوه اول معماری آذری (معماری دوره ایلخانان) در حقیقت استمرار معماری رازی است، با این تفاوت که کاربرد‌ها در معماری رازی تقریبا مردم‌گراست مانند ساخت میل‌ها، مقابر، مساجد لکن در معماری آذری اول، ساختارها غالباً حاکم‌گراست. و نیز عنصر آمود آجر مهری (نقشینه) و گچ‌بری بسیار رایج و برجسته است.
تبعاً تمرکز قدرت و ثروت در حاکمیت‌های فراگیر و خودکامه باعث پیشرفت معماری و دیگر هنرهای ظریفه خواهد شد. این پدیده پس از استیلای مطلق سلجوقیان بر ایران همواره معمول بوده است.
اگر شاهد ظهور اختران تابناکی در فلسفه، علوم، ریاضی و شعرای آزاده‌ای چون عمرخیام، مولانا، سهروردی، خواجه‌نصیرالدین طوسی، سعدی، حافظ، عراقی، خواجوی، ملاصدرا، ملاهادی سبزواری، بایزید بسطامی، میرداماد، صائب و هاتف هستیم باید شرایط جغرافیایی و اجتماعی رشد آن‌ها را در نظر داشت. مضافاً می‌دانیم این بزرگان برای بیان افکار خود راه رمز و استعاره را برگزیدند و برخی از آنان کشته راه اندیشه‌های خود شدند.
با تدبیر خواجه نصیرالدین نسبت به جمع‌آوری هنرمندان در آذربایجان، شیوه آذری شکل گرفت. و به نام محل تولد آن نام‌گذاری شد.
شیوه آذری به دو دوره تقسیم می‌شود: دوره اول، از زمان پایتخت شدن مراغه توسط هلاکو و جانشینان او که مرکز آنان آذربایجان بود، و دوره دوم از زمان تیمور و انتخاب سمرقند به عنوان پایتخت است.
به علت مقطع زمانی خاص، شیوه آذری اول، از ویژگی‌هایی برخوردار است: عجله در ترمیم و بازسازی ویرانه‌ها، نیاز به بهره‌برداری از ابنیه بیشتر، صدور احکام مستبدانه‌ی ایلخان و… این موارد از مهمترین عواملی تاثیر‌گذار در این شیوه است.
در حالی که معماران و استادکاران متبحر از میان رفته بودند و یا در انزوا روزگار پیری را می‌گذرانیدند، گاه شاهد اشتباهاتی در طرح و سازه‌ بناها هستیم.
کلیل آذری که در آذربایجان رایج بود، مورد استفاده دیگر نقاط نیز قرار گرفت. چفت‌های هفت و پنج بجای اصول ترسیمی درست خود با نسبت‌های هفت و پنج ساخته می‌شد، که این خود باعث تغییرات شکلی و عدم ایستائی لازم در آن‌ها می‌شد. «درگاه اصلی گنبد سلطانیه به این صورت اجرا شده است». این نقیصه بعدها توسط معمار و ریاضی‌دان بزرگی چون غیاث‌الدین کاشانی و معماران نامداری چون قوام‌الدین شیرازی، غیاث‌الدین شیرازی و زین‌العابدین شیرازی اصلاح شد. در شیوه اول آذری اندازه‌ها و ابعاد نسبت به شیوه‌های قبلی «بعد از اسلام» در برخی از بناها بزرگتر اجرا شده است.
دهانه ایوان ارگ علیشاه 4 گز از ایوان مدائن بزرگتر است و مقبره الجایتو با دهانه‌ای معادل 24 گز (5/25 متر) بزرگترین بنای اسلامی بعد از مسجد ایاصوفیا در استانبول است.

بخشی از کتاب تاریخچه و شیوه‌های معماری ایران

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخ دهید